ایمنی ،بهداشت ومحیط زیست HSE

مقدمه
گاهی برای حفظ خود از گزند تهدیدی ناپیدا ، راهی را می پیماییم که آن را به خطری جدی تبدیل می نماییم.بیم مفرط و بیجا از تهدیدی جزئی همانقدر آسیب رسان است که بی اهمیت شمردن خطری بزرگ.
همگام با رشد سریع صنعت و جمعیت ، ریسکهای ایجاد شده بواسطه حوادث افزایش یافته و این موضوع علی الخصوص در کشورهای در حال توسعه که دارای تراکم جمعیت فوق العاده بالا بوده و در مناطق صنعتی متراکم که عموماً بوسیله مناطق مسکونی احاطه شده اند ، از اهمیت قابل توجه تری برخوردار است.در این مناطق در صورت بروز تنها یک حادثه در یکی از صنایع ، احتمال بروز زنجیره حوادث (Chain Of Accident) و ایجاد حوادث در تمامی صنایع مجاور می باشد.
به منظور جلوگیری از رخداد چنین حوادثی دیگر نمی توان منتظر وقوع حوادث شد تا پس از وقوع حادثه از رخداد حوادث مشابه جلوگیری گردد ، بلکه نیاز به سیستمهایی می باشد که با بررسی وضعیت موجود ، علل احتمالی حادثه را در هر بخش مشخص کرده و با درنظر داشتن احتمال وقوع حادثه در هر یک از این بخشها و برآورد خسارات ناشی از آنها ، راه حلهای کنترلی مختلفی را با هزینه های مختلف در اختیار مدیران تصمیم گیر قرار دهند.به این ترتیب هدف از سرمایه گذاری در بخش مدیریت سیستم ایمنی ، ایجا فرآیندی آینده نگر در محیط های صنعتی است به نحوی که شغلها و فرآیندها در ایمن ترین شکل خود و بدون وجود ریسک غیر قابل قبول از جراحات و صدمات انجام گیرند.
بر اساس مقررات قانوني و همچنين اصول اجتماعي و انساني ، كارفرمايان موظفند نسبت به تامين ايمني و بهداشت كار كارمندان خود اقدام نمايند. در اين راستا ارزيابي ريسكهاي ايمني و بهداشتي محيطهاي كاري از وظايف كارفرمايان محسوب مي‌شود.بر همين اساس لازم است كه كارفرمايان در صورت لزوم اقدام به بكارگيري مكانيسمهاي كنترلي براي حذف يا كاهش ريسكهاي تحميلي بر كاركنان نمايند.آناليز ايمني شغلي يك روش پيشگيرنده براي كسب اطمينان از وجود درجه قابل قبولي از ايمني و بهداشت در محيطهاي كاري به شمار رفته و راهي را براي شناسايي خطرات مرتبط با شغل و همچنين تعيين اقدامات كنترلي فراهم مي‌آورد.اين فرآيند شامل آناليز دقيق كليه وظايف موجود در يك شغل ، شناسايي خطرات بالقوه ايمني و بهداشت در هر مرحله و تعيين مكانيسمهاي عملي و كاربردي براي حذف و يا كنترل خطرات شناسايي شده است.بنابراين در مورد هر شغلي مي‌توان پس از آناليز ايمني شغلي ، اقدامات كنترل فني را همراه با ارائه آموزسها و دستورالعمل‌هاي اجرايي پياده سازي نمود.
تکنیکی که در این پروژه معرفی شده است با وجود اینکه بسیار ساده است و هر کس در هر سطح می تواند به فراخور معلوماتش از آن بهره گیرد ، اما یکی از ازکان مهمترین استانداردهای مدیریت ایمنی و بهداشت به شمار می رود و خصوصاً با مطرح شدن OHSAS 18001 ، جایگاه ویژه ای پیدا کرده و مجریان آن قطعاً جزء فارغالتحصیلان رشته های ایمنی و بهداشت حرفه ای نخواهند بود.به امید روزی که این رشته جایگاه واقعی خود را در عرصه علم و صنعت کشور پیدا نماید.
بيان مسئله و اهميت موضوع
داشتن زندگي عاري از خطر آرزو و هدف همه مردم در همه اعصار بوده است زيرا ميل به ايمني و امنيت بخش تفكيك ناپذيري از ماهيت همه انسانها مي‌باشد.رسيدن به اصول ايمني امروزي نتيجه قرنها تلاش و تجرب طاقت فرسا است.اصولي كه با توجه به آن منابع بگونه‌اي سازماندهي مي‌شوند كه سيستمها در طول كل عمرشان محتمل كمترين تلفات و خسارت شوند.رسيدن به اين مرحله نيازمند دانش عظيم فني و مديريتي بوده است.
طبق آمار رسمي سازمان بهداشت جهاني ، تقريباً 45% جمعيت دنيا و 58% افراد بالاي 10سال در شمار نيروي كار جهاني قرار دارد و برآورد مي‌شود بيش از 35% جمعيتكشور به نوعي مشغول فعاليت كاري باشند.در عصر حاضر با پيشرفتهاي چشمگير در امر بهداشت و پيشگيري از بيماريها و كاهش ميزان مرگ و مير ناشي از آنها ، حوادث يكي از علل عمده مرگ و مير و فعاليت بوده و پس از بيماريهاي قلبي و عروقي و سرطان در مرتبه سوم قرا ردارد.سازمان بين الملي كار در سال 2002 گزارش داد كه مرگ كارگران در اثر حوادث و بيماريهاي ناشي از حوادث ساليانه به 2 ميليون نفر مي‌رسد.
منشاء تمامي اين حوادث از 2 حالت خارج نيست ، يا حوادث به دليل وجود شرايط نا ايمن پديد مي‌آيد و يا به دليل اعمال ناايمن افراد و البته گاهي نيز تركيب اعمال و شرايط ناايمن باعث بروز حادثه مي‌شود.طبق نظريه هاينريش از ميان حوادث شغلي ، حدود 10% به علل مربوط به محيط و مواد ، 89% علل فردي و 1% به تقدير و مشيت الهي مربوط مي‌شود.البتهامروزه براي 1% مزبور نيز عللي چون رفتارهاي انساني مطرح شده است.بنابراين مشاهده مي‌گردد كه حدود 90% حوادث به عواملي در ارتباط با نيروي كار بستگي دارند ، از اينرو اگر در ارزيابي ايمني و بهداشت پيشگيري از حوادث ، تكنيكهايي كه بر جنبه‌هاي فردي ايمني و بهداشت صنعتي تكيه مي‌كنند به كار گرفته شوند ، مي‌توان درصد قابل توجهي از حوادث را كاهش داده و بسياري از خطرات بالقوه را حذف يا كنترل نمود.
برخي از روشهايي كه در شناسايي و ارزيابي خطر مورد استفاده قرار مي‌گيرند ف به شرح زير مي‌باشند :
◄چك ليست
◄What if / Check list
◄FM&EA يا حالت شكست و تجزيه و تحليل آن
◄PHL يا ليست مقدماتي خطر
◄PHA يا تجزيه و تحليل مقدماتي خطر
◄HAZOP يا مطالعه عمليات و خطر
◄FTA يا تجزيه و تحليل درخت خطا
◄ET&BA
◄O&SHA
◄FHA
◄JSA يا آناليز ايمني شغلي
از ميان اين تكنيكها
با توجه به رشد روز افزون ميزان توليد و تغيير تكنولوژي و كاربري مواد ، ماشين آلات جديد جراحات و مرگ و مير‌هاي شغل زيادي در صنايع مختلف اتفاق مي‌افتد كه از جنبه‌هاي مختلف جامعه بشري را متاثر مي‌كند.آمار حوادث در سطح جهان و كشور به روشني بيانگر اين موضوع مي‌باشد.در حال حاضر حدود 6/2 ميليارد نفر نيروي كار در جهان مشغول به كارند و سالانه حدود 4  ميليون نفر بر تعداد آنها افزوده مي‌شود.75% از اين نيروي كار در كشورهاي در حال توسعه مشغول به كارند. در سال 1997 در دنيا حدود 250 ميليون حادثه رخ داده كه حدود 350 هزار منجر به فوت شده است.در همين سال تنها در اروپا حدود 10 ميليون حادثه ثبت شده است.
طبق آمار سازمان بهداشت جهاني در سال 1994 از هر 10 هزار نفر نيروي كار در دنيا ؛ 8 نفر در كشورهاي در حال توسعه مشغول به كار بوده‌اند كه از اين ميان تنها حدود 5 نفر آنها به خدمات ايمني و بهداشتي دسترسي داشته‌اند.در اين سال حدود 120 ميليون حادثه در اين كشورها رخ داده كه بيشتر از 200 حادثه منجر به فوت شده است.
و اما ؛ در كشورمان در سال 1368 هزينه‌اي كه از سوي سازمان تامين اجتماعي جهت هزينه‌هاي درمان بيماريها و حوادث پرداخت گرديده است بالغ بر 120 ميليارد ريال بوده است.
منشاء تمامي حوادث از دو حالت خارج نيست ؛ يا حوادث به دليل وجود شرايط ناايمن Unsafe Condition و يا به دليل اعمال ناايمن Unsafe Act افراد و البته گاهي ني تركيبي از اعمال و شرايط ناايمن مي‌باشد كه موجب بروز حادثه مي‌گردد ؛ اما با توجه به رشد روز افزون علوم ايمني و بهداشت و همپايي ساير علوم در جوامع صنعتي و در شرايطي كه امروزه جهت ارزيابي و ارتقاء وضعيت جنبه‌هاب مختلف ايمني و بهداشت و پيشگيري از حوادث وجود دارد ؛ بيش از 100 روش علمي و كاربردي در دسترس مي‌باشد.
دلايل انتخاب موضوع
يكي از روشهاي مهم شناسايي خطرات محيط كار ، تجزيه و تحليل ايمني مشاغل با JSA مي‌باشد.اين روش مي‌توانددر راستاي بازآموزي كارگران و آموزش كارگران جديد ، به كارگران ماهر اجازه دهد دانش شغلي خود را دراختيار ديگران بگذارند.قطعاً اگركارگر در مسائل ايمني و تصميم گيريها دخالت داده شود ، مشتاقانه ايمني را به كار خواهد بست.شايد كاري كه كارگر امروزه انجام مي دهد با وظيفة او در ساير روز‌ها متفاوت باشد يا كاريكسان در شرايط فيزيكي و محيطي مختلف صورت پذيرد.بي ترديد يكي از دلايلي كه درگير نمودن كارگر را رد انجام JSA ضروري نموده همين مسئله باشد.
آناليز ايمني شغلي براي بازنگري روشهاي كاري و شناسايي خطراتي كه ممكن است منجر به حادثه گردد.به كار مي‌رود.همچنين به عنوان مهمترين وسيله براي توصيه روشهاي مناسب انجام كار و رفع يا به حداقل رساندن خطرات محيط كار به شمار مي‌آيد.خطرات ممكن است در مراحل زير مشاهده گردد :
1- خطراتي كه در مرحله طراحي كارگاه ، ساختمان ، ماشين آلات ، تجهيزات ، ابزارهاي كاري ، ايستگاههاي كاري و فرآيند توليد ناديده گرفته شده‌اند.
2- خطراتي كه بعد از شروع توليد ممكن است بوجود آيند.
3- خطراتي كهناشي از تغيير روشهاي كاري يا جابجايي افراد مي‌باشند.
وقتي كه خطرات شناسايي شدند ، مي‌توان با بهره‌گيري از راه‌حل‌هاي مناسب آنها را كنترل نمود.بعضي از اين راه حل‌ها ممكن است تغييرات فيزيكي باشد (مثل قرار دادن حفاظ روي قسمتاي متحرك ماشين آلات).برخي ديگر ممكن است بصورت تغيير در روشهاي كاري باشد (مثل چيدن ايمن كالا بر روي هم).
آناليز ايمني شغلي چند مزيت مهم دارد :
1- آموزش افراد با استفاده از روشهاي ايمن و مؤثر و همچنين ايمن نمودن افراد در برابر خطرات.
2- مرور روشهاي شغلي بعد از بوجود آمدن حادثه.
3- راهنمايي افراد تازه‌كار نسبت به شغلشان.
4- ارائه راهنماييهاي لازم قبل از انجام كارهاي نامنظم و پيچيده.
آناليز ايمني شغلي ، فرصت فراگيري را براي سرپرست قسمت و كاركنان تأمين مي‌كند.فرمهاي آناليز ايمني شغلي بايستي پس از تكميل در دسترس كاتركناني كه در شغل مورد نظر مشغول فعاليت هستند قرار گيرد و سرپرست قسمت موظف است روشهاي ايمن توصيه شده در آناليز ايمني شغلي را به كاركنان آموزش دهد.كاركنان جديد نيز بايد آموزشهاي لازم را در زمينه استفاده از روشهاي ايمن و مؤثر قرار گيرند ، با خطرات موجود آشنا شوند و احتياطهاي لازم را براي پيشگيري از آسيبها و حوادث به كار گيرند.
¬ دلايل JSA از ديدگاه ايمني
- مي‌توان خطرات تهديد كننده اپراتور را شناسايي كرد و با استفاده از آن يك سيستم ايمني را طراحي كرد.
- مي‌توان يك سطح كلي از ايمني را با يك طراحي خوب تامين كرد.
- به عنوان دپايه‌اي براي آناليز خطاي انساني در سيستم و يا ارزيابي قابليت اطمينان انسان به كار برد.
- مي‌توان در تحقيقات حادثه استفاده كرده و با مشخص كردن مراحل خطا از آن براي تعيين روشهاي كنترلي استفاده كرد.
¬ دلايل JSA از ديدگاه مهندسي صنايع
- بهبود بهره‌وري
- تئسعه بهترين متود كاري
- بهبود كارايي
- بهبود كيفيت توليد/فرآيند
¬ دلايل JSA از ديدگاه مهندسي منابع انساني
- تعيين صلاحيت‌ها
- تهيه طرحهاي تشويق
- تعيين نرخ دست مزدها
- تعيين سطح آموزشها و مهارتهاي مورد نياز
- سطح مسئوليتها
¬ دلايل JSA از ديدگاه سنتي
- تعيين الزامات نيروي كاري براي سطوح مختلف توليد
- توسعه كمكهاي آموزشهاي گام به گام و ابزارها و تجهيزات مورد نياز براي اين كار
¬ دلايل JSA از ديدگاه ارگونومي
- كاهش ريسك جراحات و اختلالات ناشي از تلاش بيش از حد
- شناسايي مواجهه‌هاي بيش از حد با ريسك فاكتورها
- كمك به جايگزيني كاركنان معلول و كم توان
- مديريت محدوديت‌هاي كاري از نظر پزشكي
- كمك كردن مطابق با قوانين
- پژوهش نظير توسعه مدلهاي مناسب تر دز – پاسخ و ارزيابي برنامه‌هاي مداخله‌اي
- موارد متفرقه از قبيل بهبود رفاه كاركنان
اهداف و فرضيات تحقيق
● هدف كلي :
عبارتست از ارزيابي وضعيت مشاغل در کارخانه قالبهای بزرگ صنعتی سایپا با روش JSA و ارائه روشهاي ايمن براي مشاغل مختلف شركت.
● اهداف ويژه
* آشنايي با فرايند كار در شركت قالبهاي بزرگ صنعتي سايپا
* شناسايي خطرات مختلف در محيط كار
* كشف حركات ، حالات ، فعاليتهاي خطرناك كارگران به طور كلي و گارگران حادثه را به طور خاص
* تدوين روشهاي كاري ايمن براي مشاغل مختلف
* مشخص كردن علت و يا عامل يك حادثه بعد از رخ دادن آن
* افزايش كارايي و اثر بخشي و يا مشخص نمودن روشهاي كاري غلط و فعاليتهاي غير ضروري
* افزايش مشاركت كارگران در فرآيند ايمن
* افزايش ارتباط بين مديريت و كاركنان با تكيه بر جنبه‌هاي ايمني و بهداشتي
* فراهم كردن زمينه افزايش بهره‌‌وري از طريق حذف يا كاهش پتانسيل صدمه رساني و هزينه‌هاي حوادث در هر شغل
* پياده سازي روش JSA با هدف بستر سازي مناسب جهت استقرار نظام مديريت ايمني و بهداشت
تعاريف و شرح مفاهيم
1- ايمني (Safety)
ايمني درجة فرار از خطر است ، به عبارت ديگر يك مفهوم نسبي است كه بيانگر ميزان ريسك قابل قبول است.
2- ريسك (Risk)
ريسك درجة احتمال ضرر و زيان است و عبارت است از احتمال رخداد يك حادثه در شدت و پيامد‌هاي ناشي از حادثه.
3- خطر (Hazard)
 موقعيت يا منبع بالقوه ايجاد خسارت و يا بيماري ، تخريب اموال ، تخريب محيط كار و يا تركيبي از آنها
4- خطر (Danger)
شرايط بالفعل و موجودكه موجب آسيب و صدمه به كاركنان ، وسايل و تجهيزات مي‌شود.
5- حادثه (Accident)
يك واقعه برنامه ريزي نشده و بعضاً صدمه رسان و خسارت زااست كه مي‌توان سبب وقفه در انجام فعاليتها شود.معمولاً در 80‌% موارد حادثه در نتيجة اعمال ناايمن و در 20‌% موارد نتيجة شرايط ناايمن مي‌باشد.در واقع حادثه منجر به صدمات مالي و جاني و يا هر دو مي‌گردد و يا منجر به مرگ ، بيماري ، جراحت ، صدمه و يا ساير خسارت مي‌شود.
6- حادثه ناشي از كار
عبارت است از حوادثي كه در حين انجام وظيفه براي بيمه شده اتفاق مي‌افتد.مقصود از حين  انجام وظيفه تمام اوقاتي است كه بيمه شده در كارگاه و يا خارج از كارگاه به دستوركارفرما مأمور انجام كار باشد.
7- رويداد (Incident)
رويداد عبارت است از يك رخداد يا اتفاق كه منجر به يك حادثه شده و يا پتانسيل منجر شدن به حادثه را داشته است.
8- شناسايي خطر (Hazard Identification)
فرآيند شناسايي وجود يك خطر يا عامل زيان آور و تعيين مشخصات آن.
9- ريسك قابل تحمل (Tlorelable)
ريسكي كه ميزان آن تا حد قابل تحمل توسط سازمان و با در نظر گرفتن الزامات قانوني و خط مشي بهداشتي و ايمني پايين آمده است.
10- مخاطره سنجي (Risk Accessment)
فرآيند كلي برآورد اندازة خطر و تصميم گيري در خصوص قابل قبول بودن ان مي‌باشد.
11- آناليز ايمني شغلي
ارزيابي يك شغل به منظور شناسايي خطرات موجود و حذف يا محدود كردن آنها
مروري بر مطالعات گذشته
JSA يكي از روشهاي پيشگيري از حادثه و آناليز خطر است كه سابقة اجراي آن در كشور‌هاي صنعتي به حدود سالهاي قبل از 1930 مي‌رسد.در داخل كشور چندين كار تحقيقاتي در اجراي روشهاي مختلف شناسايي خطر انجام گرديده است :
×خانم پروين شفيعي مقدم در سال 78 يك مورد مميزي ايمني در پتروشيمي اراك انجام داده است.
×آقاي حميد رضا پارسا منش در سال 78 يك مورد آناليز درخت خطا در پترشيمي اراك اجرا نموده است.
×در سال 79 خانم سراجياصل يك مورد مميزي در شركت شهاب خودرو اجرا نموده است.
×در سال 81 آقاي رضا نجفي يك مورد آناليز ايمني شغل در شركت امرسان انجام داده است.
اما در كشورهاي صنعتي و با توجه به قدمت تكنيك آناليز ايمني شغل ، تقريباً صنعتي نيست كه اين روش را پياده نكرده باشد.از آن جمله مي‌توان به موارد زير اشاره نمود :
×صنايع فولاد و راه آهن امريكا در دهه 1930 اين تكنيك را پياده كردند.
×در سال 1972 M.V Eninger يك برنامه مديريت ايمني و پيشگيري از حوادث تدوين نمود و اين تكنيك را بكار بست.
× Earl H.Blair در سالهاي 99-95 دو مورد JSA در رابطه با صنايع شيميايي امريكا انجام داده است.
× Morgan در سالهاي 99-98 اقدام به انجام JSA با هدف انتخاب وسايل حفظت فردي نموده است.
× شركت LATA در امريكا بطور تخصصي و صرفاً در رابطه با انجام JSA به روشهاي مختلف ، كار مي‌كند و كتابچه‌هايي نيز منتشرنموده است.
× Diplacido مشاغل موجود در شركت Pico-Energy را آناليز نموده است.
× George Swartz موارد متعددي JSA در صنايع امريكا انجام داده است.
لازم به ذكراست كه از آنجايي كه آناليز ايمني شغل بيشتر روشي كاربردي است تا تحقيقاتي ، بنابراين موارد انجام ان در كشور‌هاي صنعتي زياد است و بهمين دليل امكان دسترسي به همه آنها ميسر نمي‌باشد.
تشكيل گروه و تيم حرفه‌اي JSA
جهت انجام JSA معولاً وجود دو فرد اساسي اجتناب ناپذير است.يك كارشناس آشنا به آناليز شغل و يك كارگر يا سرپرست ماهر در شغل خودش ، اما بهترين حالت اينست كه مديريت ارشد كميته‌اي از افراد زير را براي انجام پروژة آناليز ايمني شغل معرفي ناميد وسرپرستي گروه نيز به مسئول ايمني و بهداشت واگذار شود :
- كارشناس بهداشت حرفه‌اي
- كارشناس ايمني
- كارشناس مهندسي صنايع
- كارشناس آتش نشاني
- سرپرستان توليد
مجموعة اعضاي اين تيم به همراه كارگر مسئول انجام هر كار ، گروه ايده‌آل جهت آناليز شغل را تشكيل مي‌دهند ونتيجه بسيار كاملي را از آناليز ايمني شغل ارائه خواهند نمود.
روش ، تكنيك و نحوه اجراي تحقيق
متخصص منابع انساني يك يا چند نوع از اطلاعات را در ارتباط با آناليز ايمني شغل جمع ‌آوري مي‌كند:
1- فعاليتهاي كار
2- رفتارهاي انساني
3- ماشين‌آلات ، وسايل ، تجهيزات و ابزار كمكي كار
4- استانداردهاي اجراي كار
5- محتواي شغل
6- نيازهاي انساني
گام‌هاي آناليز ايمني شغلي
شش گام براي اجراي آناليز شغلي وجو دارد :
گام نخست : تصميم بگيريد چگونه مي‌خواهيد از اطلاعات استفاده كنيد ، چرا كه اين امر چگونگي جمع آوري داده‌ها را مشخص مي‌كند.
گام دوم : اطلاعات زمينه‌اي مرتبط نظير چارت سازماني[1] ، چارت فرآيند كار[2] و شرح شغل را مرور كنيد.
گام سوم : شغل‌ها (وضعيت‌هاي) شاخص را انتخاب كنيد.چرا؟
گام چهارم : بطور دقيق شغل را با جمع آوري داده‌هاي فعاليت‌هاي شغل ، رفتارهاي مورد نياز كارگر ، شرايط كار ويژگيها و تواناييهاي انساني مورد نياز براي انجام شغل آناليز كنيد.
گام پنجم : با كارگري كه شغل را انجام مي‌دهد و نزديكترين سرپرست او ، اطلاعات بدست آمده از آناليز شغل را مورد بررسي قرار دهيد.
گام ششم : براي هر شغل ، شرح شغل و ويژگي‌هاي شغل را بنويسيد.
صفحه اطلاعات آناليز ايمني شغل
عنوان شغل ..................................                                      تاريخ ..............................
كد شغل .....................................                                       سازمان ............................
عنوان سرپرست ...........................                           ساعت كار .... صبح تا ..... بعد از ظهر
نام آناليز كننده شغل ...........................
1- هدف كلي شغل جيست ؟
2- چنانچه شاغل ديگران را سرپرستي مي‌كند آنها را با عنوان شغل ليست كنيد.چنانچه بيشتر از يك شاغل با عنوان مشابه وجود دارد آنها را در پرانتز با يك عدد متمايز كنيد.
3- فعاليت‌هايي كه بخشي از وظايف سرپرستي شاغل هستند را بررسي كنيد :
- آموزش                                     - ارزيابي اجراء
- بازرسي كار                              - مشاوره و يا رهبري
- ساير موارد (شرح دهيد)
4- نوع و حدود دسترسي قابل قبول شاغل را شرح دهيد.
5- وظايف شغل : به طور خلاصه شرح دهيد كه شاغل چه كاري انجام مي‌دهد و در صورت امكان چگونه آنرا انجام مي‌دهد.اين وضايف شامل تقسيم بندي زير است :
1-5 : وظايف روزانه (آنهايي كه روزانه انجام مي‌شود)
2-5 : وظايف دوره‌اي (آنهايي كه به صورت هفتگي ، ماهيانه ، فصلي يا در فواصل مشخص انجام مي‌شوند)
3-5 : وظايفي كه در فواصل نامشخص انجام مي‌شوند.
6- آيا وظايف اجرايي غير ضروري كه شاغل مورد ملاحظه قرار مي‌دهد وجود دارد؟اگر چنين است توضيح دهيد.
7- آيا وظايف اجرايي شاغل به طور واضح شرح شغل را شامل نمي‌شود؟اگر چنين است توضيح دهيد؟
8- آموزش : جعبه ابزاري كه آموزش مورد نياز شغل را نشان مي‌دهد بررسي كنيد.
- آموزش رسمي مورد نياز نيست.
- ديپلم دبيرستان (يا معادل)
- مدرك 4 ساله دانشگاهي (يا معادل) شرح دهيد.
- مدرك دو ساله دانشگاهي (يا معادل)
- مدرك فني و حرفه‌اي (توضيح دهيد)
- فارغ التحصيلي كار با درجه پيشرفته
9- تجربه : ميزان تجربه براي انجام كار را بررسي كنيد.
- لازم نيست.                                       - كمتر از يك ماه
- يك تا 6 ماه                                      - 6 ماه تا يك سال
- يك تا 3 سال                                    - 3 تا 5 سال
- 5 تا 10 سال                                      - بيشتر از 10 سال
10- موقعيت : موقعيت محيطي شغل را بررسي كنيد و در صورت لزوم به طور خلاصه توضيح دهيد.
- بيرون                                                           - داخل
- زير زمين                                                      - معدن
- پستي و بلندي                                               - ساير موارد را توضيح دهيد.
11- شرايط محيطي : شرايط نامطلوب پيدا شده در شغل را بررسي كنيد و فراواني آنرا يادداشت كنيد.(بندرت ، گاهگاهي ، پيوسته و غيره)
- كثيفي                                                - گرما
- صدا                                                   - بوها
- ارتعاش                                               - تاريكي يا روشنايي ضعيف
- گرد و غبار                                           - سرما
- فيوم‌ها                                                - رطوبت
- تغييرات ناگهاني                                    - ساير موارد (توضيح دهيد)
12- ايمني و بهداشت : شرايط نامطلوب ايمني و بهداشتي را بررسي كنيد و كدام يك توسط شاغل بايد رعايت شود و چگونگي مواجهه با آن را شرح دهيد:
- بهسازي محيط كار                                  - خطرات مكانيكي
- مواد منفجره                                           - خطرات الكتريكي
- خطرات ناشي از حريق                               - تابش
- ساير موارد (توضيح دهيد)
13- ماشين آلات ، وسايل ، تجهيزات و ابزار كمكي كار : به طور خلاصه شرح دهيد كه شاغل با چه ماشين آلات ، وسايل ، تجهيزات و ابزار كمكي كار به طور مشخص كار مي‌كند؟
14- آيا معيارهاي كار به طور واضح ثبت شده‌اند (خطاهاي مجاز ، زمان مورد نياز براي اجراي وظيفه خاص و غيره؟) آنها چه چيز‌هايي هستند؟
15- آيا ويژگيهاي فردي مورد نياز براي شغل وجود دارند؟(مانند توانايهاي طبيعي ، ويژگيهاي جسمي ، كيفيتهاي فردي و غيره)
16- آيا مشكلات استثنايي كه شاغل ممكن است با آنها در اجراي شغل تحت شرايط نرمال مواجهه شود ، وجود دارند؟اگر چنين است شرح دهيد.
17- نتايج اجراي كامل شغل را شرح دهيد.
18- اشتباه (خطاي) شديد در اين شغل چيست؟چه كسي يا چه چيزي تحت تاثر خطاهايي كه شاغل انجام مي‌دهد قرار گيرد؟
19- يك شاغل موفق ، انتظار دارد كه به چه شغلي ارتقاء يابد؟
شرح شغل فهرستي است از :
- آنچه كه كارگر انجام مي‌دهد.
- چگونگي انجام شغل
- شرايط كاري شغل
از اين اطلاعات براي نوشتن ويژگي‌هاي شغل استفاده مي‌كنيم.هيچ فرمت استانداردي براي نوشتن شرح شغل وجود ندارد و در بيشتر موارد شامل مراحل زير است :شناسايي شغلخلاصه شغلمسئوليتها و وظايف
ضرورت اجراي آناليز ايمني شغلي
يكي از مهمترين اهداف اجراي مطالعه آناليز ايمني شغلي ، يافن رويكرد‌هاي اثر بخش و كارا در زمينه ادغام عنصر انساني با طراحي و عمليات در راستاي دستيابي به سطوح بالاتر در زمينه ايمني ، قابليت اطمينان ، بهره‌وري ، قابليت دسترسي و نگهداشت پذيري است.هر چند كه مي‌توان آناليز ايمني شغلي را به دنبال يك افزايش معني‌دار در نرخ حوادث و بيماريها اجرا كرد.ولي بايستي در كل آناليز به صورت پيشگيرانه اجرا گردد.در همين راستا شناسايي خطرات و به كارگيري اقدامات پيشگيرنده در مراحل طراحي و سازماندهي كار الزامي خواهد شد.بنابراين فرآيند آناليز ايمني شغلي مي‌تواند در مراحل طراحي ، ارزيابي طراحي سيستم و بروز هر گونه مشكل در زمينه تعامل انسان – ماشين مورد استفاده قرار گيرد.به اين ترتيب ممكن است آناليز ايمني شغلي توسط طراحان ، ارزيابي كنندگان ، مديران ، واحدهاي عملياتي و ... انجام گيرد.ذكر اين نكته الزامي است كه آناليز ايمني شغلي بررسي شغل است نه شخصي شغل را انجام مي‌دهد.
آناليز ايمني شغلي
خلاصه JSA مترادف است با Job Safety Analaysis كه يكي از روشهاي پيشگيري از حادثه و آناليز خطر است.اينروش مهمترين ابزار مديريتي موجود  است كه به حذف خطرات و كاهش جراحات و حوادث محيط كار كمك مي‌كند.همچنين JSA با شناسايي خطاها در فرآيند‌ها توليد ، بهره‌وري را افزايش دهد.فرمهاي تكميل شده JSA مي‌تواند جهت بازآموزي كارگران و آموزش كارگران جديد و بررسي علل حوادث اتفاق افتاده استفاده شود.
مهمتر از همه اينكه JSA به كارگان اجازه مي‌دهد در اين فرآيند درگير شوند و دانش شغلي‌شان را در اختيار ديگران بگذارند.در اين روش ابتدا نوع كاري كه يك كارگر انجام مي‌دهد بايد كاملاً درك شود و به صورت مكتوب ثبت گردد.در واقع مجريان JSA بايد خط توليد ، پروسه‌ها ، مشاغل و ... را در يك محيط صنعتي بشناسند.
لذا بررسي دقيق و مقدماتي قدم اول است.شايد كاري كه كارگر امروز انجام مي‌دهد ، با وظيفه او در ساير روزها متفاوت باشد و يا كار يكسان در شرايط فيزيكي و محيطي مختلف صورت پذيرد.شايد يكي از دلايلي كه در گير نمودن كارگر را در انجام پروسه ضروري نموده است ، همين مسئله باشد.در كل JSA عبارتست از تكنيكي كه جهت باز نگري روشهاي كار و شفاف نمودن آنها و شناسايي خطراتي كه ممكن است در Layout كارگاه و طراحي ابزارها ، ايستگاه‌هاي كاري و فرآيندها از نظر دور مانده يا پس از شروع كار در اثر محصول توليد شده پديد آمده و يا ناشي از تغيير روش كار يا پرسنل هستند ، به كار مي‌رود.
روشهاي مختلف اجراي JSA
چهار روش جهت آناليز ايمني شغلي وجو دارد كه از نظر ارزش و تقدم انتخاب به ترتيب عبارتند از :
1- روش مشاهده يك به يك            One – On – One Observation Method
2- روش گفتمان گروهي                            The Group Discussion Method
3- روش يادآوري ، ثبت ، بررسي                       The recall & Check Method
4- روش غير حضوري                                             The Absentee Method
اولين روش يا مشاهده يك به يك ، كاملترين روشها است و در اين پروژه از اين روش استفاده شده است.در روش بحث گروهي ، كارگران و سرپرستان بهمراه مجري آناليز صرفاً به صورت تئوري مشاغل را مورد بررسي قرار مي‌دهند.
در روش يادآوري ، ثبت ، بررسي معمولاً مجري يا سرپرست كارآزموده با توجه به معلومات شغلي‌اش و تنها با تكيه بر حافظه و تخيل ، فعاليتي را تجزيه مي‌كند بدون آنكه از نزديك وارد عمل شود با ديگر سرپرستان و كارگران ، يافته‌هاي خود را به شور و بازنگري مي‌گذارد.
و اما در حالت آخر كه بدترين و كم ارزش‌ترين حالت ممكن است مجري يا يك سرپرست در محلي خارج از محيط كار و فعاليت مورد نظر ، با تكيه بر تجربيات صرف خودش اقدام به تجزيه و تحليل شغل مي‌نمايد.
ليست مرجع مشاغل و فعاليتها
در آغاز فرآيند آناليز ايمني شغل لازم است كه ليستي از مشاغل و فعاليتهاي مختلف تهيه شود كه اصطلاحاً آنرا ليست مرجع يا اصلي گويند.اين لسيت سنگ بناي JSA مي‌باشد چرا كه بكار تجزيه و تحليل مشاغل ، جهت و سمت و سو مي‌دهد و كار را هماهنگ مي‌نمايد.اين ليست مشخص مي‌كند كه چه مشاغل و فعاليتهايي آناليز شده است.جهت چنين ليستي لازم است با مديران و سرپرستان هر واحد مصاحبه شود و برگه‌هاي شرح شغل و وظايف افراد بدقت بررسي گردد.
اين ليست از سه ستون اصلي تشكيل مي‌شود.ستون اول محل درج رديف ، ستون دوم جهت درج يك كد اختصاري و ستون سوم محل ثبت دقيق شغل و فعاليت شناسايي شده است.معمولا ً كد گذاري مي‌تواند براساس حروف اختصاري نام شركت ، واحد مربوطه و يك عدد باشد.اين ليست بايد تحت كنترل باشد و مرتباً مورد بازنگري قرار گيرد چرا كه برخي شغلها مي‌تواند حذف يا اضافه شوند.
جدول اصلي آناليزايمني شغلي
فرم انجام JSA كه به نام جدول آنالیز ايمني شغل ناميده مي‌شود از سه ستون اصلي تشكيل شده است.در ستون اول سمت راست مراحل تشكيل دهنده كار يا فعاليتها (Task) با همين تركيبي كه صورت مي‌گيرند نوشته مي‌شوند.
جدول آنالیز ایمنی شغل (JSA)                                                                                  کارخانه :
بررسی کننده شغل :                                       تاریخ اجراء :
سالن :                                                        نام شغل :
وسایل حفاظت فردی مورد نیاز :
مراحل انجام کار
خطرات احتمالی
اقدامات کنترلی و راههای حذف
 
 
 
در ستون وسط تمامي خطرات شرح داده مي‌شوند.چه آنها كه در ارتباط با محيط ، تجهيزات و مواد مي‌باشند و چه آنها كه در ارتباط با محيط ، تجهيزات و مواد مي‌باشند و چه آنها كه به روش كار مربوط هستند.ستون سمت چپ جدول محل درج روشهاي ايمن توصيه شده است كه جهت كنترل خطرات يا حذف آنها بايد به كار بسته شوند.
علاوه بر اين سه ستون هر فرم JSA بايد در بر گيرنده يكسري اطلاعات نيز باشد كه شامل :
- شماره JSA كه از ليست مرجع گرفته مي‌شود.
- عنوان JSA كه بايد دقيقاً مطابق با ليست مرجع باشد.
- انجام دهنده JSA
- تاييد كننده JSA
- قسمت و بخشي كه شغل در آنجا انجام مي‌شود.
- تاريخ انجام آناليز
- ليست لوازم حفاظت فردي كه جهت انجام شغل مورد نياز است.
در كل هر JSA و تكميل جدول اصلي آن از چهار مرحله تشكيل مي‌شود:
1- انتخاب شغل
2- مشاهده شغل و شكستن آن به مراحل پش سر هم
3- شناسايي خطرات موجود در هر مرحله
4- توصيه اقدامات پيشگيرانه و راههاي حذف خطرات
موارد مهم در رابطه با كارگر كه هنگام آناليز ايمني بايد مدنظر قرار بگيرد:
1- آموز ش مورد نياز
2- استعداد توانايي
3- روحيات
4- علايق
5- نيازهاي جسمي
6- شرايط محيطي
7- قدرت شاغل
8- استانداردهاي اجرا
9- شرايط كار
10- ويژگيهاي شغل
مراحل انجام آناليز ايمني شغلي
1- انتخاب مشاغل و اولويت بندي جهت آناليز
قبل از هر چيز بايد دانست كه شغل به چه مفهومي است؟شغل عبارتست از يك سري مراحل پش سر هم كه به اتفاق يك هدف كاري را تامين مي‌نمايد.
شغلهايي جهت انجام JSA مناسبند كه معمولاً زير نظر يك سرپرست انجام مي‌شود.مشاغل نبايد به طور اتفاقي انتخاب شوند.مشاغلي كه سابقه بروز حوادث بدتري را دارند و يا به نظر خطرناك‌تر مي‌رسند در اولويت قرار دارند.در واقع تعيين اولويت‌هاي موجود در بين مشاغل نكته اساسي و مهم در برنامه پيشگيري از حوادث هر شركت يا سازمان مي‌باشد.در حالت ايده‌آل براي تمام مشاغل بايد JSA انجام شود.اما در خصوص انتخاب مشاغل و ترتيب انجام آناليز آنها بايد از سوي تيم انجام JSA مد‌نظر قرار گيرد:
ç ضريب تكرار حوادث : شغلي كه تعداد حوادث بيشتري در آن رخ مي‌دهد در اولويت اول انجام JSA قرار دارد.
ç ضريب شدت حوادث : مشاغلي كه در آنها شدت حوادث زياد است و منجر به از كار افتادگي مي‌شوند در اولويت دوم قرار دارند (جراحات منجر به از كار افتادگي دائم يا موقت)
اولويت بعدي به ترتيب با مشاغل زير است :
- مشاغلي كه پتانسيل بروز حوادث و بيماريهاي خطرناك را دارند
- مشاغل جديد (مشاغلي كه براي اولين بار ايجاد شده‌اند)
- كارهاي غير روتين و موردي
- مشاغل بازنگري شده
- مشاغلي كه در آنها يك شبه حادثه اتفاق افتاده است.
نكته بسيار مهم كه به هر حال JSA بايد قبل از بروز حادثه يا شبه حادثه انجام شود و گرنه مجبور خواهيم بود آنرا به عنوان بخشي از بررسي يك حادثه اتفاق افتاده ، به كار گيريم.
2- مشاهده شغل و تجزيه آن به مراحل پشت سر هم
پس از انتخاب شغل بايد آنرا به مراحل پش سر هم تجزيه كرد.بهترين فرد يك كارگر با تجربه يا سرپرست همان كارگر است.البته بايد به كارگر يادآوري شود كه دليل انتخاب او صرفاً تجربه او بوده است و نه كشف نقايص او.هيچ كارگري همكاري نخواهد كرد مگر اينكه بداند هدف از انجام JSA چيست.(هدف ، حذف يا كاهش خطراتي است كه سلامت كارگر را تهديد مي‌كند)پس بهتر است يك JSA تكميل شده را به او نشان داد.نبايد فراموش كرد كه هر كاري يك نقطه شروع و يك نقطه پايان داشته باشد.در تقسيم يا شكستن شغل به مراحل پشت سر هم بايد از دو اشتباه رايج زير خودداري گردد:
1- بيش از حد وارد جزئيات شدن كه منجر به تعداد زيادي از مراحل غير ضروري مي‌گردد.
2- وارد جزئيات نشدن و شغل ر به صورت كلي تقسيم كردن كه موجب عدم توجه به مراحل اصلي شغل مي‌گردد.بايد دقت شود كه در مراحل تجزيه و تحليل ، آنچه انجام مي‌شود ثبت گردد نه اينكه چطور انجام مي شود.
شناسايي خطرات موجود در هر مرحله حوادث به دو دليل اتفاق مي‌افتد : اعمال ناايمن ، شرايط ناايمن
پس براي شناسايي خطرات بايد روي اين دو گروه متمركز شد.بخشي از يافته‌ها از طريق مشاهده خواهد بود و برخي نيز از چك ليست هاي ويژه اين كار استخراج مي‌شوند.
- اعمال ناايمن : عبارتست از انجام هر نوع كاري توسط يك يا چند كارگر به شكلي كه احتمال بروز يك حادثه را افزايش دهد.
- شرايط ناايمن : در واقع عبارتست از تمامي حالات ممكني كه يك كارگر احتمال دارد در معرض انواع خطرات  فيزيكي ، شيميايي ، ارگونوميكي ، مكانيكي و ... قرار بگيرد ، بدون آنكه خودش امكان پيشگيري از اين مواجهه را داشته باشد.
3- چك ليست شناسايي خطرات
پس از ثبت مراحل اصلي هر كار ، بايد تمامي خطرات مربوط به هر مرحله را شناسايي و يادداشت نمود.براي انجام اين كار باز هم تجارب گذشته مفيد است.همچنين بررسي برگه‌هاي كمكهاي اوليه و نيز فرمهاي ثبت و بررسي حادثه خالي از فايده نخواهد بود.
قدم بعدي شناسايي ساير خطرات است.چه آنهايي كه توس محيط ايجاد مي‌شوند (وجود گازهاي خطرناك در هواي محيط كار) و يا انهايي كه به روش كار وابسته‌اند(بلند كردن و حمل بارهاي سنگين)خطراتي كه ناشي از فعاليتهاي انجام شده در ايستگاههاي مجاور هستند(نظير خيرگي ناشي از قوس الكتريكي جوشكاري در ايستگاه مجاور) بايد مطرح شوند.چرا كه هدف اين است كه در نهايت مراحل و كلاً شغلهاي موجود ايمن و قابل اجرا شوند.
بدين منظور از چك ليست شناسايي خطر استفاده مي‌شود و راجع به هر كار و مراحل ان بايد به سؤالاتي پاسخ داده شود ، مثلاً :
- آيا خطر برخورد بدن به چيزي و يا تصادم با جسمي وجود دارد؟
- آيا احتمال گير كردن و يا افتادن داخل چيزي وجود دارد؟
- آيا احتمال لغزيدن و سر خوردن هست؟
- آيا احتمال زمين خوردن و يا سقوط از ارتفاع وجود دارد؟
- آيا احتمال وارد آمدن فشار به مهره‌ها در اثر بلند كردن ، هل دادن ، كشيدن قطعه بار و ... هست؟
- آيا شرايط حاكم بد محيط كار را تهديد مي‌كند(از نظر وجود گرد و غبار ، دود ، دمه جوشكاري)؟
- آيا خطر برق گرفتگي و حريق وجود دارد؟
و با توجه به طبيعت صنعت و مشاغل JSA لازم به يادآوري است كه طراحي اين چك ليست توسط تيم موجود انجام مي‌شود.حسن چك ليست به اين است كه كمك مي‌كند چيزي از نظر دور نماند.به هر حال در طراحي چك ليست خطرات به ويژگيهايي چون ارتفاع ، پستي و بلندي سطوح ، وضع هوا و شرايط جوي و ... بايد توجه گردد.واقعيت و مؤثر بودن JSA منوط به مشاخده مستقيم شغل است و لذا شايد لازم باشد جهت شناسايي كامل خطرات يك شغل را چند بار ديد و مرور كرد.
تمامي خطرات شناسايي شده موجود در ماشين و يا ناشي از كار نوشته مي‌شود.در ستون دوم JSA بايد با دقت نوع حادثه و عامل مربوطه نوشته شود مثلاً : افتادن كپسول آتش خاموش كن روي پا.در پايان مجدداً با كارگر مربوطه و يا ساير كارگران با تجربه خطرات شناسايي شده مرور مي‌شود تا نظرات تازه احتمالي آنها مورد استفاده قرار گيرد.اين گفتگو و مشاهده چند باره شغل منجر به تهيه ليست معولي از خطرات و حوادث احتمالي خواهد شد.
4- ارائه راههاي كنترل و حذف خطرات
مرحله نهايي JSA پيشنهاد راه‌حل‌هاي عملي و ممكن جهت حذف و يا كنترل خطرات شناسايي شده مي‌باشد.
اين راه‌حلها در واقع راهكارهاي كارشناسانه و تخصصي هستند كه از سوي متخصصين ايمني و فني ارائه خواهد شد.ممكن است بيش از يك راه‌حل براي هر مورد پيدا شود اما بهترين راه كنترل خطر آن است كه به راحتي و با حداكثر كارايي قابل اجرا باشد.بايد به خاطر داشت كه برخي راه‌حلها مشكل خاصي را حل مي‌كنند اما موجب بروز خطرات جديدي براي همان مرحله يا ساير مراحل مي‌گردد.اذا مجدداً لازم است در پايان اين مرحله با فرد كارگر گفتگو كرد و از نظرات و پيشنهادات او استفاده نمود.
روشهاي كلي در برخورد با خطرات مي‌توان يكي از حالات زير باشد:
1- حذف خطر از طريق :
1-1 : حذف فعاليت (‌Task) يا مواد خطرناك
2-1 : جايگزيني يك ماده كم خطرتر
3-1 : به كار بردن يك روش جديد
4-1 : اصلاح روش موجود
5-1 : بهبود شرايط محيطي (تهويه ، نور ، ....)
6-1 : اصلاح يا جايگزيني ابزار آلات و تجهيزات
2- محدود سازي خطر به كمك روشهايي چون :
1-2 : محصور كردن
2-2 : حفاظ گذاري
3-2 : سيستمهاي Redundancv
3- باز نگري روشهاي كار نظير :
1-3 : ادغام مراحل
2-3 : اصلاح مراحل خطرناك
3-3 : تغيير توالي مراحل
4-3 : اضافه نمودن مراحل انجام كار
4- استفاده از وسايل حفاظتي شامل :
1-4 : Safety Devices
2-4 : Fail – Safe Devices
3-4 : Safety Locks
4-4 : Minor Loss Acceptance
5-4 : Warnings
6-4 : Monitors
5-كاهش ميزان تماس افراد از طريق :
1-5 : كاهش تعداد دفعات مواجهه با خطر
2-5 : چرخشي نمودن كار
3-5 : افزايش تعداد استراحتهاي بين كار
4-5 : استفاده از وسايل حفاظت فردي
5-5 : استقرار تجهيزات ايمني اضطراري
5- پيگيري و نظارت
مسئول قسمت بايد پيگيري نمايد كه آيا كاركنان از روشهاي ايمن توصيه شده پيروي مي‌كنند يا نه؟سرپرست قسمت قبل از پيگيري بايد آناليز ايمني مربوط به شغل مورد نظر را مرور نمايد تا اطلاعات كافي در مورد آن بدست آورد.
در اين روش ابتدا لازم است نوع كاريكه كارگر انجام مي‌دهد كاملاً درك شود و به صورت مكتوب ثبت گردد.در تجزيه و تحليل ايمني شغلي با كلمات و عبارات خاصي سروكار داريم كه بايد از هم متمايز شوند.يكي از اين كلمات كليدي Job است كه به شغل در معني عام يا بعبارتي به حرفه بر‌مي‌گردد.مثلاً مشاغلي نظير پرسكار ، جوشكار و .... هر يك از افراد با اين حرفه‌ها ، كارها و وظايف مختلفي را در رابطه با شغلشان ممكن است انجام دهند ، مثلاً برقكار ممكن است سيم كشي كند ، لامپ را تعويض كند و ....هر يك از اين فعاليتها و وظايف را اصطلاحاً Task گويند.اما هر يك از اين فعاليتها نيز از مراحلي تشكيل شده‌اند مثلاً جهت تعويض يك لامپ سوخته ، برقكار رويچهار پايه مي‌ايستد ، لامپ را مي‌چرخاند تا از سرپيچ خارج شود و .... ، به هر يك از اين مراحل Step مي‌گويند.
 
تهيه استاندارد هاي آيين نامه كار ايمن Safe Operating Procedures        
در پايان پس از تكميل جدول JSA مي‌توان مطالب بدست آمده را استخراج و تحت عنوان روش يا آيين نامه كار ايمن تدوين نمود.اين آيين نامه كار ايمن در اختيار اپراتورها قرار مي‌گيرد و همچنين جهت آموزش پرسنل جديد استفاده مي‌شود.مواردي كه مي‌تواند در اين اين روشهاي كاري ايمن لحاظ شود عبارتست از :
1- عنوان
2- هدف
3- دامنه كاربرد
4- افراد مسؤل
5- شرح فعاليت
6- خطرات موجود در نحوه انجام كار و محيط
7- وسايل حفاظت فردي مورد نياز
8- آموزشهاي لازم
9- اندازه‌گيري‌ها و معاينات شغلي
كليه مدارك و اطلاعات مربوط به آناليز ايمني شغلي بايد در يك پرونده جداگانه بايگاني شوند تا كاركنان به آساني به آنها دسترسي داشته باشند.همچنين لازم است فهرستي از مشاغل تهيه شود و در دسترس كاركنان قرار گيرد.
 
هشدارهاي ايمني و بهداشت
باز نگري و اصلاح آناليز هاي انجام شده
معمولاً بعد از به كار بستن يافته‌هاي حاصل از انجام JSA بايد مجدداً شغل را كنترل كرد و ميزان اثربخشي اصلاحات را بررسي نمود اما بطور معمول هر سال يكبار آناليزها مورد بررسي و تجديد نظر قرار مي‌گيرند.ضمناً بايد بعد از وقوع هر حادثه يا شبه حادثه تغيير ماشين آلات و مواد – تغيير ساعات كاري و نوع محصول و روش توليد و ... آناليز هاي مربوطه مورد بازنگري قرار گيرند.
وسايل مورد نياز و نحوه انجام آناليز ايمني شغلي
مهمترين وسايل لازم جهت انجام JSA ، كاغذ جهت تهية فرمها و چك ليستهاي مورد نياز و قلم مي‌باشد.جهت مطالعة دقيقتر وجود كورنومتر ، صداسنج ، نور سنج و دتكتور متناسب با نوع آلاينده موجود بسيار مفيد مي‌باشد.جهت بررسيهاي دقيق آزمايشگاهي و مرور چند بارة هر فعاليت مي‌توان از دوربين ويدئويي و عكاسي نيز استفاده نمود.
براي انجام JSA نياز به فرم مخصوص آن مي‌باشد ، كه در قسمت بالاي اين فرم بايد اطلاعات زير درج گردد :
♣ شماره JSA
♣ قسمت يا كارگاهي كه شغل در آنجا انجام مي‌شود.
♣ نام شغل
♣ بررسي كننده شغل JSA
♣ تاريخ انجام آناليز
♣ تاريخ بازبيني
با توجه به نظر مجري و شرايط هر سازمان ممكن است بند‌هايي به اين موارد اضافه و يا از آنها حذف گردند.
آئين نامه ليفتراك
هدف :
هدف از تدوين اين آئين نامه كار ايمن توصيف فعاليتهاي مربوط به كار با ليفتراك مي‌باشد به نحوي كه نقاط و فعاليتهاي خطرناك را مشخص نموده و ايجاد شرايط و محيط كار ايمن را از يك طرف و حفاظت پرسنل مواد تجهيزات مربوطه را از سوي ديگر تضمين نمايد.
افراد مسئول :
الف) مديريت ارشد مسئوليت حسن اجراي اين روش كار ايمن را به عهده دارد.
ب) سرپرست راننده ليفتراك در موارد زير مسئول است :
1- راننده ليفتراك از وجود اين روش مطلع و با محتواي آن كاملاً آشنا باشد و آموزشهاي لازم را ببنيد.
2- راننده ليفتراك همواره مطابق با اين روش كار ايمن انجام وظيفه نمايد.
ج) راننده ليفتراك در مورد فراگيري و اجراي اين روش كار ايمن به نحوه احسن مسئوليت دارد.
د) مسئول ايمني و بهداشت مسئوليت نظارت بر اجراي دقيق اين روش كار را عهده دار مي‌باشد.
دامنه كاربرد :
هر جا كه جهت جابجايي بار از ليفتراك استفاده شود اين روش كار ايمن كاربرد دارد.
روش كار :
تقريباً تمامي فعاليتهاي تخليه مواد اوليه كه به صورت پالت شده وارد صنايع مي‌شوند توسط ليفتراك صورت مي‌گيرد.همچنين تغذيه مواد اوليه بسياري از قسمتهاي خط توليد توسط ليفتراك انجام مي‌شود.روا كلي كار اين است كه ليفتراك از جهت مناسب به تريلر ، كاميون و يا پالت و قفسه اقلام اوليه داخل انبار نزديك مي‌شود.شاخك‌ها را تا زير بالاترين پالت موجود بلند مي‌كند و سپس به جلو مي‌راند تا شاخك‌ها كاملاً زير پالت قرار گيرند بهد شاخك‌ها را كمي بلند كرده و به عقب مي‌راند.بار را تا حد ممكن پايين آورده و به طرف مقصد نهايي (انبار يا خط توليد)‌ حركت مي‌كند.
وسايل حفاظت فردي لازم :لباس كار كفش ايمنيكلاه ايمنيدستكش مناسب
آموزشهاي لازم :روش صحيح انجام كارروش استفاده و نگهداري از وسايل حفاظت فرديچگونگي واكنش در شرايط اضطراريايمني كار با ليفتراك
اندازه گيريها و معاينات شغلي :
1-اندازه گيري ميزان آلاينده‌هاي خروجي از ليفتراك
2- معاينات و آزمايشات روتين شغلي
هشدارها :
1- مراقب ساير خودروها و افراد و تجهيزات باشيد.
2- هميشه سرعت مطمئنه را رعايت كنيد.
3- از سوار كردن افراد روي ليفتراك خودداري كنيد.
4- از توقف ليفتراك روشن در محيط‌هاي سر بسته خ.دداري كنيد.
5- قبل از شروع به كار روزانه از سالم بودن چراغها ، بوق ، آينه ، ترمز‌ها و ... مطمئن شويد.
خطرات موجود در نحوه انجام كار و محيط :
1- برخورد به ساير وسايل نقليه حين تخليه تريلر :
- نصب علائم هشدار دهنده حين تخليه و بارگيري در محل مناسب و به شكلي كه ديد كافي داشته باشد.
2- سرخوردن و سقوط قطعات روي پالت خصوصاً حين حركت در سراشيبي :
- بازرسي گير و بند و وضعيت استقرار پال روي شاخك‌ها
- رعايت دائمي سرعت مطمئنه تا نياز به توقف‌هاي شديد نباشد.
- حركت در سراشيبي‌ها با دنده عقب
3- عدم كنترل و ديد كافي حين حركت به سمت عقب و برخورد به موانع اطراف
- تجهيز ليفتراك با آئينه بغل
- نصب آئينه محدب در طول مسير عبور ليفتراك داخل سازمان ، در گوشه‌ها و پيچها
4- برخورد به اطراف و پرسنل و ... به دليل عدم آگاهي افراد و محدوديت كنترل راننده حين حركت با دنده عقب :
- تجهيز ليفتراك به آئينه ، چراغ و آژير دنده عقب
5- برخورد به اطراف و موانع اطراف به دليل نقص فني ترمز‌ها و لاستيك‌ها و ساير تجهيزات ليفتراك :
- رعايت سرعت مطمئنه
- بازرسي روزانه ليفتراك
6- برخورد ليفتراك به موانع و پرسنل به دليل شلوغي مسير و عدم ديد كافي و ...
- تجهيز ليفتراك به چراغ جلو و چراغ دنده عقب
- تفكيك مسير عبور ليفتراك و وسايل نقليه ، محل عبور پرسنل و محل انبار اقلام مختلف توسط خط كشي‌هاي با رنگ مشخص
- جلوگيري از چيدن و انبار محصول و مواد اوليه و ... در محوطه عمومي (در موارد خاص نيز هر چه سريعتر جابجايي صورت گيرد).
 

 
JSA Hazard Identification Checklist
نام سالن :                                               ايستگاه يا پروسه كاري :
تاريخ انجام :
Environmental Conditions
بلي
خير
آيا صنايع خطرناك وجود دارد؟
 
 
آيا كارگر با سرماي بيش از حد مواجهه است؟
 
 
آيا احتمال قرار گرفتن در معرض بادهاي شديد ، باران يا رعد و برق وجود دارد؟
 
 
آيا تهويه ، خصوصاً در محل‌هايي كه گرد و غبار ، ميست و بخار ايجاد مي‌شود ، كافيست؟
 
 
آيا سر و صداي خطرناك به شكلي كه شنوايي را تهديد كند ، احساس مي‌شود؟
 
 
آيا سر و صدا مانع از ارتباط كارگر با سايرين و شنيدن اعلان‌ها و اصوات هشداري مي‌شود؟
 
 
آيا ارتعاش در تمام يا قسمتي از بدن وجود دارد؟
 
 
آيا ميزان روشنايي محل كافيست؟
 
 
آيا نور خيره كننده وجود ندارد؟
 
 
آبا كارگر در معرض تماس با گازها و بخارات سمي ، گرد و غبار ، فيوم و فيبرهاي زيان آور قرار دارد؟
 
 
Work Station Design
آيا ماشين‌آلات و تجهيزات به شكلي قرار گرفته‌اند كه اپراتور بدون اينكه در معرض خطر ساير ماشين‌ها و تجهيزات قرار گيرد ، فضاي كافي براي كار داشته باشد؟
 
 
آيا فضاي كافي براي تعمير و نگهداري وجود دارد؟
 
 
آيا جريان كار به شكل مناسبي سازماندهي شده است؟
 
 
آيا فضاي كافي براي كارهاي تمام شده ، نيمه تمام ، مواد اوليه و ضايعات وجود دارد؟
 
 
آيا ابزارها به شكلي انبار و نگهداري مي‌شوند كه با كار تداخل ننمايند و خطري ايجاد نكنند؟
 
 
آيا صندلي‌ها و ساير اجزاي پست كار نظير ميزهاي كار ، تابلوهاي كنترل و ... (در صورت لزوم) به شكلي قابل تنظيم هستند كه از مخاطرات مربوطه جلوگيري كنند؟
 
 
آيا پست‌هاي كاري به شكلي طراحي شده‌اند كه حداكثر راحتي را فراهم نموده و فشار‌ها ، كشش‌ها و خطرات بالقوه را به حداقل برسانند؟
 
 
Work Planning ، Coordination & Documentatio
آيا نياز به همكاري با ساير گروهها يا كارگران است؟
 
 
آيا روشهاي اطلاع رساني و ارتباطي مشخص است و رعايت مي‌شود؟
 
 
آيا ابزارها و تجهيزاتي كه براي كار ايمن انجام دادن شغل خاصي لازمند ، مشخص شده است؟
 
 
آيا ابزارهاي موجود مناسبند؟
 
 
آيا كارگران به منظور نگهداري از ماشين آلات ، تجهيزات ، ابزارها و ديگر موارد آموزش ديده‌اند؟
 
 
آيا نياز به مجوزهاي خاص مي‌باشد (ورود به فضاي تنگ ، كار داغ و ...)؟
 
 
آيا كاركنان در رابطه با آمادگي و عملكرد در مواقع اضطراري آموزش ديده‌اند؟
 
 
آيا مسئوليتها در مواقع اضطراري مشخص شده‌اند؟
 
 
آيا پيشگيري‌هاي ايمني مشخص هستند؟
 
 
آيا تجهيزات ايمني و لوازم حفاظت فردي مورد نياز مشخص شده‌اند؟
 
 
آيا كارگران از لوازم ايمني مناسب استفاده مي‌كنند؟
 
 
آيا درهاي خروج اضطراري به وضوح مشخص شده‌اند؟
 
 
آيا وسايل مبارزه با حريق در دسترس مي‌باشد؟
 
 
آيا روشهاي جابجايي اقلام متناسب با پروسه كار و ابزارآلات  مربوطه است؟
 
 
آيا كنترل‌هاي ماشين‌آلات به شكلي قرار گرفته‌اند كه در مواقع اضطراري به سرعت در دسترس باشند؟
 
 
Physical & Chemical Hazards
آيا ماشین آلات هنگام فعالیت دارای حفاظی هستند که کارگران از خطرات Point Of Action و دیگر قسمتهای متحرک حفظ کند؟(تسمه ها ، قسمتهای چرخنده ، غلطکها و ...)
 
 
آيا نحوه قرار گرفتن و تنظیم حفاظها با استانداردهای ایمنی تطبیق دارد؟
 
 
آيا این امکان وجود دارد که کارگر حفاظ را کنار زده یا غیر فعال نماید؟
 
 
آيا احتمال تماس یا برخورد کارگر با قسمتهای متحرک ماشین و تجهیزات است؟
 
 
آيا کنترلهای ماشین آلات به شکلی حفاظ گذاری شده اند که از فعال شدن ناخواسته و غیر عمدی جلوگیری کنند؟
 
 
آيا وسایل چرخنده ، پیچهای تنظیم ، کلیدهای برجسته ، گل پیچها ، خارها و سایر برجستگیها جایی قرار گرفته اند که احتمال برخورد افراد یا گیر کردن لباس آنها وجود داشته باشد؟
 
 
آيا محلی روی ماشین وجود دارد که کارگر بتواند از آنجا به داخل ماشین دسترسی پیدا کند؟
 
 
آيا ماشین آلات دارای حرکت رفت وبرگشتی با حالتی هستند که احتمال گیر افتادن یا برخورد کارگر وجود داشته باشد؟
 
 
آيا ماشین آلات در موارد مورد نیاز دارای توقف اضطراری هستند؟
 
 
آيا ماشین آلات و تجهیزات در موارد مورد نیاز به زمین محکم شده اند؟
 
 
آيا احتمال شل شدن قطعات هنگام کار کردن ماشین وجود دارد؟
 
 
آيا خطر برخورد ، مضروب شدن و یا حتی تماس خطرناک با ماده یا جسمی وجود دارد؟
 
 
آيا احتمال کشش در اثر هل دادن ، کشیدن ، خم شدن ، بلند کردن یا چرخیدن وجود دارد؟
 
 
آيا ممکن است اشیاء و مواد از نقطه عملکرد دستگاه پس زده یا پرتاب شوند؟
 
 
آيا کار در ارتفاع انجام می شود؟
 
 
آيا کار زیر زمین انجام می شود؟(تونل ، گودال و ...)
 
 
آيا خطر افتادن ، لیز خوردن یا لغزش وجود دارد؟
 
 
آيا از مایعات لغزنده استفاده می شود و آیا امکان ریختن آنها بر روی سطوح عبوری افراد وجود دارد؟
 
 
آيا نگهداری ماشین آلات و تجهیزات به طور منظم و کامل صورت می گیرد؟
 
 
آيا در مورد قطعات فرسوده تجهیزات که می توانند خطر ایجاد نمایند ، از گردونه خارج یا فرجه ای صادر می شود؟
 
 
آيا کارکنان از البسه و زیورآلاتی استفاده می کنند که احتمال گیر کردن آنها به ماشین آلات باشد؟
 
 
آيا احتمال گیر افتادن کارگر داخل ، زیر و یا بین قسمتهایی از ماشین آلات وجود دارد؟
 
 
آيا اجسام ثابتی که بتواند ایجاد جراحت نماید نظیر لبه های تیز وجود دارد؟
 
 
آيا کارگر در هیچ زمانی در یک وضع نامتعادل قرار می گیرد؟
 
 
آيا بارهای معلق ، انرژی پتانسیل یا ذخیره شده ای که بتواند سبب خطری شود وجود دارد؟(مثلاً هوای فشرده ، فنرها ، جک های هیدرولیک و ...)
 
 
آيا محلهای کاری از نظر چاله ها ، حفره ها و گودالها و سایر خطرات مشابه به اندازه کافی حفاظ گذاری شده اند؟
 
 
آيا فرایند های خطرناک ، در موارد ممکن از سایر کارکنان جدا شده اند؟
 
 
آيا مواد شیمیایی و گرد و غبار در محیط منتشر می شوند؟
 
 
آيا مونیتور و آلارم در جاهای مورد نیاز تعبیه شده اند؟(آلارم کربن منوکسید و ...)
 
 
آيا احتمال تماس با مواد داغ ، خورنده یا سمی وجود دارد؟
 
 
آيا هیچ کارگری از سر درد ، مشکلات تنفسی ، گیجی و بوی تند (بوی فیوم) شکایتی دارد؟
 
 
آيا ضبط و ربط کارگاهی خوب اجرا می شود؟
 
 
Posture Analysis
آيا کارگر در هیچ یک از شرایط و وضعیتهای زیر قرار می گیرد؟
* خم شدن کمر
 
 
* بردن دست بالاتر از شانه ها جهت انجام یک کار خاص
 
 
* خم کردن مچ هنگام استفاده از ابزار یا انجام یک کار خاص
 
 
* قرار گرفتن کارگر در یک وضعیت استاتیک
 
 
* برای یک مدت طولانی در یک وضع خاص باقی ماندن
 
 
* برداشتن یا گرفتن ابزار یا دیگر چیزهایی بیش از 20 اینچ از بدن فاصله دارند.
 
 
Force Analysis
* بلند کردن یا پایین گذاشتن شیئی با وزنی بیش از 10پوند (فرکانس در نظر گرفته شود)
 
 
* استفاده از ابزار آلات سنگین بیشتر از 2 پوند
 
 
* کشیدن وسیله یا شئی
 
 
* استفاده از انگشتان یا دستها برای گرفتن یا فشردن
 
 
* ضربه زدن به اشیاء سخت با دست
 
 
* استراحت و قرار دادن مچ و دستها روی لبه های تیز
 
 
Frequency Analysis
* تکرار یک عمل یکسان چندین مرتبه در یک دقیقه
 
 
* تکرار اعمال مختلف اما با همان گروه ماهیچه ای چندین بار در یک دقیقه
 
 
* خم شدن مکرر گردن ، شانه ها ، بازو ، ساعد ، مچ و انگشتان در طول شیفت کاری
 
 
 
جدول آنالیز ایمنی شغل (JSA)                                                                                                              کارخانه قالبهای بزرگ صنعتی سایپا
بررسی کننده شغل : ایوب یاره                          تاریخ اجراء : 27/1/1386                                   سالن : 2                             نام شغل : فوم سازی
وسایل حفاظت فردی مورد نیاز : ماسک – دستکش ضد برش
مراحل انجام کار
خطرات احتمالی
اقدامات کنترلی و راههای حذف
1- اندازه گیری و بررسی نقشه ها
1-1- پوسچر نامناسب
 
1-2- افت بینایی
1-1-1- آموزش نشستن درست
1-1-2- طراحی صندلی مناسب
1-2-1- افزایش نور محیط
2- برش قطعات کوچک فوم با استفاده از تیغ
2-1- برش دست
2-1-1- استفاده از دستکش ضد برش
3- برش قطعات بزرگ فوم با استفاده از دستگاه برش
3-1- استنشاق ذرات فوم
3-2- خطر نزدیک شدن دست به قسمت برش دستگاه
3-1-1- استفاده از ماسک معمولی
3-2-1- استفاده از حفاظ دستگاه
 
جدول آنالیز ایمنی شغل (JSA)                                                                                                               کارخانه قالبهای بزرگ صنعتی سایپا
بررسی کننده شغل : ایوب یاره                          تاریخ اجراء : 27/1/1386                               سالن : 2                            نام شغل : ماشین سازی
وسایل حفاظت فردی مورد نیاز : دستکش ضد برش-لباس کار مناسب-گوشی حفاظتی-عینک نشکن
مراحل انجام کار
خطرات احتمالی
اقدامات کنترلی و راههای حذف
1- جابجا کردن قالبهای کوچک
1-1- جسم برنده
1-2-پوسچر نامناسب
1-3- کار تکراری
1-4-کار استاتیک و ایستا
1-1-1- استفاده از دستکش ضد برش
1-2-1- آموزش حمل صحیح بار
1-3-1-چرخشی کردن کار
1-4-1- استراحت در فواصل زمانی معین
2- راه اندازی دستگاه
2-1- صدای زیاد ناشی از دستگاه
2-2-خطر پرتاب ذرات برداشته شده از قطعه
2-3- عدم صلاحیت برای انجام کار
2-1-1- استفاده از گوش حفاظتی
2-2-1- استفاده از عینک نشکن
2-3-1- منطقه عملیاتی را با استفاده از نوارهای خطر و علائم هشدار دهنده ایمن کنید.
 
جدول آنالیز ایمنی شغل (JSA)                                                                                                             کارخانه قالبهای بزرگ صنعتی سایپا
بررسی کننده شغل : ایوب یاره                          تاریخ اجراء : 27/1/1386                               سالن : 1                             نام شغل : فینیشینگ
وسایل حفاظت فردی مورد نیاز : دستکش – کلاه ایمنی- کفش مناسب
مراحل انجام کار
خطرات احتمالی
اقدامات کنترلی و راههای حذف
1- کار در زیر جرثقیل
1-1- احتمال افتادن اشیاء
1-1-1- استفاده از کلاه ایمنی
2- نشست و برخواست های زیاد
2-1- پوسچر نامناسب
2-1-1- طراحی ایستگاه کاری نشسته
3- کار با قالبهای نوک تیز
3-1- احتمال بریدن دست
3-1-1- استفاده از دستکش مناسب
4- جابجا کردن قالبها
4-1- له شدن پا در زیر قالب
4-1-1- استفاده از کفش مناسب
 
جدول آنالیز ایمنی شغل (JSA)                                                                                                               کارخانه قالبهای بزرگ صنعتی سایپا
بررسی کننده شغل : ایوب یاره                          تاریخ اجراء : 29/1/1386                           سالن : 1                                 نام شغل : ماشینکار
وسایل حفاظت فردی مورد نیاز : لباس کار مناسب- دستکش ضد برش – ماسک کاغذی- گوشی Ear Muff - عینک
مراحل انجام کار
خطرات احتمالی
اقدامات کنترلی و راههای حذف
1- گذاشتن قطعه زیر دستگاه
1-1- خطر بریدن دست
1-2- محکم نشدن قطعه و خطر پرتاب قطعه
1-1-1- استفاده از دستکش ضد برش
1-2-1- آموزش لازم برای بست قطعه
2- روشن کردن کردن دستگاه
2-1- عدم صلاحیت برای انجام کار
2-2- صدای ناشی از دستگاه
2-3- کار استاتیک و ایستا
2-1-1- آموزش لازم جهت روشن کردن دستگاه
2-2-1- گوشی Ear Muff
2-3-1- طراحی ایستگاه کاری نشسته – ایستاده
3- براده برداری دستگاه
3-1- خطر پرتاب براده
3-2- کار تکراری
3-1-1- استفاده از عینک ایمنی
3-2-1- چرخشی کردن کار
 
جدول آنالیز ایمنی شغل (JSA)                                                                                                            کارخانه قالبهای بزرگ صنعتی سایپا
بررسی کننده شغل : ایوب یاره                          تاریخ اجراء : 29/1/1386                             سالن : 3                                   نام شغل : پرس
وسایل حفاظت فردی مورد نیاز : لباس کار مناسب- دستکش ضد برش
مراحل انجام کار
خطرات احتمالی
اقدامات کنترلی و راههای حذف
1- کارگر ورق را از روی میزی که در کنارش  است برمی دارد.
1-1- بریده شدن دستدر اثر تماس با لبه های تیز ورق
1-2- آلوده شدن دست به چربی و روغن روی ورق
1-3- بروز بیماریهای اسکلتی-عضلانی در اثر چرخش مکرر کمر
1-1-1- استفاده از دستکش ضد برش
1-2-1- استفاده از دستکش مناسب
1-3-1-گردشی کردن کار بین افراد
1-3-2- آموزش حمل صحیح بار
1-3-3- طراحی ایستگاه کاری ایستاده
2- ورق را با دو دست زیر پرس می گذارد.
2-1- احتمال افتادن قطعه روی پا وجود دارد.
2-2- رفتن دست زیر دستگاه و له شدگی آن
2-1-1- استفاده از کفش ایمنی مناسب
2-2-1- در نظر گرفتن حفاظ مناسب برای عمل نکردن دستگاه در مواقع خطرناک
 
جدول آنالیز ایمنی شغل (JSA)                                                                                                             کارخانه قالبهای بزرگ صنعتی سایپا
بررسی کننده شغل : ایوب یاره                          تاریخ اجراء : 29/1/1386                   سالن : محوطه کارخانه                   نام شغل : راننده لیفتراک
وسایل حفاظت فردی مورد نیاز : لباس کار مناسب- کفش ایمنی – کلاه PVC
مراحل انجام کار
خطرات احتمالی
اقدامات کنترلی و راههای حذف
1- لیفتراک از سمت پهلو به تریلر نزدیک می شود ، شاخک ها را تا زیر بالاترین پالت موجود بالا می برد و به جلو می راند تا شاخک ها کاملاً زیر پالت قرار گیرند.شاخک ها را کمی عقب متمایل کرده و ضمن اینکه کمی پالت را بلند می کند تا از پالت های زیرین جدا گردد ، به عقب می راند(کل این مرحله در محوطه داخل کارخانه انجام می گیرد).
1-1- برخورد خودروهای عبوری از محوطه به لیفتراک
 
 
1-2- برخورد و سقوط قطعات روی پالت
1-1-1- نصب علائم هشدار حین تخلیه تریلرها
 
 
 
1-2-1- بازرسی گیر و بند و وضعیت استقرار لوازم روی پالت
2- در حالی که با گردش سر به طرفین وضعیت را کنترل می کند با دنده عقب عرض محوطه را طی کرده و پس از عبور از درب ورودی سالن داشبورد با دنده عقب به سمت محل تخلیه پالتها طی می کند.
2-1- عدم کنترل و دید کافی حین حرکت به سمت عقب و برخورد به موانع اطراف
2-2- برخورد به اطراف و پرسنل در اثر عدم آگاهی افراد و محدودیت کنترل توسط راننده
2-3- برخورد به اطراف و پرسنل در اثر نقص فنی در ترمزها
2-1-1- نصب آینه روی لیفتراک
2-1-2- نصب آینه محدب در گوشه ها
2-2-1- نصب آژیر دنده عقب
2-3-1- کنترل و بازرسی روزانه لیفتراک
3- با دنده عقب از سالن عبور می کند و وارد محوطه می شود ، شاخک ها را بالا برده و به جلو می راند و پالت ها را روی یکدیگر قرار می دهد و مجدداً به عقب رانده و شاخک ها را پایین می آورد.
3-1- عدم کنترل و دید کافی حین حرکت به سمت عقب و برخورد به موانع اطراف
3-2- برخورد به اطراف و پرسنل در اثر عدم آگاهی افراد و محدودیت کنترل توسط راننده
3-3- برخورد به اطراف و پرسنل در اثر نقص فنی در ترمز ها
3-1-1- نصب آینه محدب در گوشه ها
 
3-2-1- نصب آژیر دنده عقب
 
3-3-1- کنترل و بازرسی روزانه لیفتراک
 
4- مجدداً مسیر داخلی کارخانه را به سوی محوطه کارخانه جهت حمل پالت بعدی طی می کند.
4-1- برخورد به افراد و موانع بدلیل سرعت بیش از حد و یا نقص فنی ترمزها
4-1-1- کنترل و بازرسی روزانه لیفتراک
4-1-2- مشخص نمودن مسیر عبور لیفتراک
4-1-3- نصب یک بلوک چوبی زیر پدال گاز جهت محدود نمودن سرعت
 
جدول آنالیز ایمنی شغل (JSA)                                                                                                              کارخانه قالبهای بزرگ صنعتی سایپا
بررسی کننده شغل : ایوب یاره                          تاریخ اجراء : 29/1/1386                                 سالن : 3                               نام شغل : ساش
وسایل حفاظت فردی مورد نیاز : دستکش ضد برش
مراحل انجام کار
خطرات احتمالی
اقدامات کنترلی و راههای حذف
1- ورق فلزی توسط دستگاه وارد قسمت ساش شده و به مرور که از دستگاه عبور می کند به قطعه مورد نظر تغییر شکل می دهد و کارگر از انتها آن را جمع آوری می کند و توسط دستگاهی دیگر آن را قطع می کند.
1-1- برش دست توسط قطعه
1-1-1- استفاده از دستکش ضد برش
2- ورق را با دو دست زیر پرس می گذارد.
2-1- احتمال افتادن قطعه روی پا وجود دارد.
2-2- رفتن دست زیر دستگاه و له شدگی آن
2-1-1- استفاده از کفش ایمنی مناسب
2-2-1- در نظر گرفتن حفاظ مناسب برای عمل نکردن دستگاه در مواقع خطرناک
 
جدول آنالیز ایمنی شغل (JSA)                                                                                                          کارخانه قالبهای بزرگ صنعتی سایپا
بررسی کننده شغل : ایوب یاره                          تاریخ اجراء : 29/1/1386                    سالن : 3                            نام شغل : جوشکار قسمت ساش
وسایل حفاظت فردی مورد نیاز : دستکش ضد برش – کفش ایمنی – پیش بند چرمی – ماسک تنفسی
مراحل انجام کار
خطرات احتمالی
اقدامات کنترلی و راههای حذف
1- قطعه های قسمت ساش توسط کارگر به هم جوش داده می شود.
1-1- آلوده شدن دست کارگر به کثیفی و آلودگی قطعات
1-2- بریدگی دست کارگران در اثر جابجایی قطعات
1-3- افتادن قطعات بر روی پا حین بلند کردن آنها
1-4- استنشاق فیوم های جوشکاری
1-5- برق زدگی چشم
1-6- ایجاد ناراحتی های پوستی بدلیل در معرض بودن اپراتور با پرتوهای ناشی از جوشکاری
1-1-1- استفاده از دستکش ضد برش
1-2-1- استفاده از دستکش مناسب
1-3-1- استفاده از کفش ایمنی
1-4-1- استفاده از تهویه عمومی
1-4-2- استفاده از ماسک تنفسی جوشکاری
1-4-3- انجام تست اسپیرومتری و معاینات دوره ای ریه
1-5-1- استفاده از شیلد محافظ صورت و چشم که ترجیحاً بصورت ثابت بوده و بر روی سر کارگر مستقر شود.
1-6-1- استفاده از دستکش و لباس کار و پیش بند مناسب
2- سپس لبه های جوش خورده ، سنگ زده می شود و سپس در اصطلاح اتوکاری می شود.
2-1- پرتاب پلیسه های ناشی از سنگ زنی به چشم
2-2- سوختگی پوست در اثر برخورد پلیسه های داغ و بدنه داغ
2-3- استنشاق فیوم های فلزی
2-1-1- استفاده از شیلد محافظ صورت و چشم که ترجیحاً بصورت ثابت بوده و بر روی سر کارگر مستقر شود.
2-2-1- استفاده از دستکش و لباس کار و پیش بند مناسب
2-3-1- ایجاد تهویه عمومی مناسب
2-3-2- استفاده از ماسک تنفسی جوشکاری و انجام تست اسپیرومتری و معاینات دوره ای ریه
 
نتایج حاصل از انجام JSA
مهمترین و اصلی ترین نتیجه JSA در محیط کار تهیه تصویر و اسکن چند بعدی از تمام ابعاد و مشاغل موجود است.به طوریکه تمام حرکات افراد را شناسایی نموده و بدانیم در هر مرحله و حرکت چه چیزی او را تهدید می کند.پر واضح است که با شناختن خطر می توان راه کنترل آن و یا دروی جستن از آن را پیدا کرد.
شاید اغراق نباشد اگر که بگوییم به غیر از JSA هیچ تکنیکی در ایمنی و بهداشت صنعتی چنین قابلیتی را ندارد که بتواند در یک بررسی چندین جنبه شغل را بررسی کند ، پاسخگو باشد و در واقع که ستون سوم جدول ایمنی شغل را تکمیل می کنیم آخرین قدمها را به سوی هدف که حذف یا کنترل خطرات است برمی داریم.زیرا در این مرحله کلاً چند حالت پیش می آید:یا راه کنترل ساده است و سریعاًبه اجرا در می آید نظیر توسیه استفاده از لوازم حفاظنت فردی ، یا نیاز به همکاری تیمی دارد نظیرتغیرواصلاح پست کار،طراحی تهویه و... که لازم است هر چه سریعترتیم مربوته تشکیل و اقدام صورت گیرد. ستون سوم جدول انالیز ایمنی شغلی مشاغل مربوط به روشهای کنترل خطرات که کاری بسیار فنی و دقیق می باشد و همواره به همکاری تیمی از متخصصین مختلف نیاز دارد.با ارائه روشهای کنترل خطرات که کاری بسیار دقیق می باشد و همواره به همکاری تیمی از متخصصین مختلف نیاز دارد.با ارائه روشهای کنترل سعی می شود که در مرحله اول با استفاده از راههای فنی – مهندسی به فکر از بین بردن یا حذف خطر (Elimination Of Hazard) باشیم.
در مرحله دوم با استفاده از راههای اداری و مدیریتی مانند برقراری سیستم گردش کار در کنترل خطرات و پیشگیری از حوادث احتمالی ، اقدامات مفیدی انجام داده است.
 
تفسير نتایج حاصل از انجام آنالیز ایمنی شغلی در کارخانه قالبهای بزرگ صنعتی سایپا
براي انجام آناليز ايمني شغلي تعداد 8 شغل موجود در نظر گرفته شد.در اين شغلها با توجه به بازديد اينجانب از موقعيت و شرايط كاري كارگران شاغل در اين محيط هاي كاري ، داري موقعيت‌هاي كاري خطرناك بودند مانند اينكه در كارگاهها بطور كلي نظم و نظافت كارگاهي رعايت نمي شود و امكان به وجود آمدن خطر براي كارگران وجود دارد و هم اينكه خود شاغلين اعمال ناايمن انجام مي دهند.
با توجه به صحبتهايي كه با كارگران شد ، متوجه شديم كه اكثر كارگران از دستكشهايي كه واحد ايمني و بهداشت در اختيار آنها داده است راضي نبودند.به همين دليل توصيه مي‌شود براي كاهش خطرات ناشي از اين عامل ، واحد ايمني و بهداشت ، دستكشهاي مناسبي در اختيار كارگران قرار دهند.
به طور كلي نتايجي كه از اين تحقيق بدست آمد عبارت است از :
1- پروسه كار ايمن براي هر شغل در گزارش آمده است كه توصيه مي شود به كارگران آموزش داده شود.
2- مشاركت كارگر در ايمني انجام شغل و نيز برقراري محيط كار ايمن
3- هنگام سپردن كار به كارگري كه تازه استخدام شده است ، پروسه كاري ايمن به فرد تحويل داده شود.
4- پروسه‌هاي كاري موجود بازنگري شده و خطرات و بيماريهاي ناشي از آن شناسايي شود.
5- بعد از وقوع حادثه مي‌توان شغل را از جهت پروسه‌هاي كاري بازنگري كنند.
6- حفاظها و وسايل حفاظت فردي پيشنهاد شده تهيه شود.
7- اقدامات كنترلي و راههاي حذف خطر موجود در هر مرحله از شغل ، به طور اختصاصي براي هر شغل رعايت شود.
8- كارشناسان ايمني مي‌توانند با ستفاده از آناليزها ، كار و ايمني آن را بهتر مورد بررسي قرار دهند.
9- به وجود آمدن نگرش مثبت درباره ايمني به لحاظ اينكه ايمني يك فرآيند پيشگيري از خطر است و كارگران  با درك اين مسئله بهتر ايمني را در محيط كار رعايت مي كنند.
10- از اين آناليزها مي‌توان به عنوان ابزاري در مهندسي صنايع استفاده كرد ، چرا كه بخش مهمي از راههاي كنترل و  حذف خطرات ، اصلاح روشانجام كار ، حذف كار و جابجايي‌هاي اضافه و استفاده از فضاي خالي مرده را در بر مي‌گيرد.كوتاه كردن فواصل و جلوگيري از انجام كارها و حركات غير ضروري توسط كارگرو استفاده بهينه از فضاهاي موجود ، همسو با سياستهايتوليدي و مهندسي صنايع ، بهره‌وري شركت را از اين راه افزايش مي‌دهد.
11- نكته مهم تعيين نياز‌هاي آموزشي ايمني كاركنان مي‌باشد.كارگر خطرات محيط كار و شغل خود را مي‌شناسند و آموزشهاي مورد نياز در جهت مقابله با اين خطرات به فرد داده مي‌شود.
12- يك نتيجه آن هم زمينه سازي در جهت ايجاد يك سيستم مديريت ايمني و بهداشت صنعتي مي‌باشد.
13- اطلاع رساني و آموزش خطرات موجود ، MSDS مواد شيميايي ، نكات ايمني
14- تعويض فرآيند كار (استفاده از مواد كم خطرتر ، تغيير سيستم و ...)
15- حذف مراحل اضافه در انجام كار
16- جابجايي و گردش كار در بين كارگران
17- نصب تجهيزات شرايط اضطراري (سيستم اعلام حريق و ...)
18- نصب حفاظهاي گوناگون روي ماشين‌آلات
19- با انجام آناليز ايمني شغلي مي‌توان مشخص نمود كه كارگر هر شغل بايد در چه زمانهايي و تحت چه معاينات و پايشهايي قرار گيرد.
 
چکیده مطالب
JSA مترادف است با Job Safety Analaysis و به عنوان یکی از روشهای پیشگیری از حادثه و آنالیز خطر می باشد.این روش مهمترین ابزار مدیریتی موجود است که به حذف خطرات و کاهش جراحات و حوادث محیط کار می کند.همچنین JSA با شناسایی خطاها در فرآیند تولید ، بهره وری را افزایش می دهد.فرمهای تکمیل شده JSA می تواند جهت بازآموزی کارگران و آموزش کارگران جدید و بررسی علل حوادث اتفاق افتاده استفاده شود.مهمتر از همه اینکه JSA به کارگران اجازه می دهد در این فرآیند درگیر شوند و دانش شغلیشان را در اختیار دیگران بگذارند.
در روش JSA ابتدا نوع کاری که یک کارگر انجام می دهد باید کاملاً درک شود و به صورت مکتوب ثبت شود.در واقع مجریان JSA باید خط تولید ، پروسه ها ، مشاغل و ... را در یک محیط صنعتی بشناسند.بنابراین بررسی دقیق و مقدماتی گام اول می باشد.در کل JSA عبارت است از تکنیکی که جهت بازنگری روشهای کار و شفاف نمودن آنها و شناسایی خطراتی که ممکن است در Layout کارگاه و طراحی ابزارها ، ایستگاههای کاری و فرآیندها از نظر دور مانده یا پس از شروع کار در اثر محصول تولید شده پدید آمده و یا ناشی از تغییر کار یا پرسنل هستند ، به کار می رود.
در آغاز فرایند آنالیز شغلی لازم است که لیستی از مشاغل و فعالیتهای مختلف به عنوان لیست مرجع تهیه گردد.این لیست از سه ستون اصلی تشکیل شده است.در ستون اول مراحل تشکیل دهنده کار یا فعالیتها با همان ترکیبی که صورت می گیرند نوشته می شوند.در ستون وسط تمامی خطرات شرح داده می شوند ،چه آنها که در ارتباط با محیط ، تجهیزات و مواد می باشند و چه آنها که به روش کار مربوط هستند.ستون سمت چپ جدول درج روشهای ایمن توصیه شده است که جهت کنترل خطرات یا حذف آنها باید به کار بسته شود.
شغلهایی جهت انجام JSA مناسبند که زیر نظر یک سرپرست انجام می شود.مشاغل نباید به طور اتفاقی انتخاب شوند.مشاغلی که سابقه بروز حوادث بدتری را دارند یا به نظر خطرناک تر هستند در اولویت قرار دارند.
نكته بسيار مهم اين است كه JSA بايد قبل از بروز يك حادثه يا شبيه انجام شود ، و گرنه مجبور خواهيم بود آنرا به عنوان بخشي از بررسي يك حادثه اتفاق افتاده به كار ‌بريم.
پس از انتخاب شغل بايد آنرا به مراحل پشت سر هم تقسيم كرد.پس از ثبت مراحل اصلي هركار ، بايد تماميخطراتمربوط به هر مرحله راشناسايي و يادداشت نمود.بهترين راهنما صحبت با كارگران راجع به حئادث و شبه حوادث مي‌باشد.
مرحله نهايي JSA پيشنهاد راه‌حلهاي عملي و ممكن جهت حذف و يا كنترل خطرات شناسايي شده مي‌باشد.اين راه‌حلها در واقع راه‌كارهاي كارشناسانه و تخصصي هستند كه از سوي متخصصين ايمني و فني ارائه خواهد شد.
در پايان و پس از تكميل جدول اصلي JSA مي‌توان مطالب بدست آمده را استخراج و تجت عنوان روش يا آيين كار ايمن تدوين نمود.اين آيين كار ايمن در اختيار اپراتور‌ها قرار مي‌گيرد و همچنين جهت آموزش پرسنل جديد استفاده مي‌شود.
در بررسي انجام گرفته در كليه شغلهايموجود در كارخانه قالبهاي بزرگ صنعتي سايپا ، ليستي از مشاغل و فعاليتهاي موجود تهيه شد و با توجه به ويژگيهاي انتخاب شغل كه در بحث روش انتخاب شغل كه در بحث روش انتخاب مشاغل در متن پروژه آمده است ، يكسريمشاغل را انتخاب و با استفاده از چك ليست شناسايي خطرات ، براي هر شغل چك ليستي تكميل گرديد.
مشاغل طبق جدول JSA آناليز شده و خطرات مربوط به هر شغل آناليز و شناسايي شدند.در نتيجه اين آناليز مي‌توان يك روش كار ايمن براي هر شغل تهيه كرد كه به آيين كار ايمن براي آن شغل مربوط است.براي نمونه آيين كار ايمن با ليفتراك در گزارش آمده است.
اين آيين كار در استقرار سيستم ارزيابي ايمني و بهداشتي شغلي بسيار مؤثر مي‌باشد.يكي از مراحل استقرار ايمني و بهداشت شغلي OHSAS مي‌باشد.در نهايت اقدامات كنترليو راه‌حلهاي حذف خطر براي هر شغل در جداول مربوطه آمده است.
 
منابع و مأخذ
1- محمد فام ، ايرج ، مهندسي ايمني ، نشر فن‌آورن ، همدان ، 1380
2- محمد فام ، ايرج ، تكنيكهاي ايمني (آناليز ايمني شغلي JSA) ، نشر فن‌آورن ، همدان ، 1384
3- نجفي ، رضا ، پايان نامه كارشناسي ارشد ، دانشگاه ارشد ، دانشگاه تهران ، 1381-1380
4- حاجي قاسمخان ، عليرضا ، مباني بهداشت حرفه‌اي ، چاپ اول ، انتشارات براي فردا ، تهران ، 1383
5- تيرگر ، آرام / كوهپايي ، عليرضا / الهياري ، تيمور / عليمحمدي ، ايرج ، بهداشت حرفه‌اي ، چاپ اول ، مؤسسه انتشاراتي انديشه رفيع ، 1384
6- مجله پيام ايمني ، شماره 2 ، تهران ، 1382
7- مجله پيام ايمني ، شماره 3 ، تهران ، 1382
8.Dave Heberle , Construction Safety Manual , Mc Graw Company , 1998
9.Dennis Ryno , Job Hazard Analysis Program , safety & Health Specialist , Corpsof Engineers , U.Sarmy , 2000
 
1- نموداري كه توزيع وسيع سازماني كار با عنوان‌هاي هر شغل و خطوط ارتباطي آن را نشان مي‌دهد.
2– روند جريان كار كه مراحل ورودي (مواد اوليه) و خروجي (محصول) يك شغل ويژه را نشان مي‌دهد.